Tahsin Tiryaki: “MEHMET KAPLAN”

Mehmet Kaplan, 5 Mart 1915 tarihinde Eskişehir Sivrihisar’da doğmuştur. Türk edebiyat profesörü.

Mehmet Kaplan, ortaöğrenimini Eskişehir’de tamamladı. İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünü bitirdi. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yeni Türk Edebiyatı asistanı, 1939’da lisans, 1942’de doktora, 1943’de doçent, 1952’de profesör oldu.

Prof. Dr. Mehmet Kaplan, 1958-1959’da Erzurum Atatürk Üniversitesi’nde dekanlık ve rektör vekilliği görevlerinde bulundu.

1984’te emekliye ayrıldı. Tanzimat sonrası ve günümüz edebiyatının çeşitli kişi ve konulan üzerinde yaptığı inceleme, çözümleme ve eleştirileriyle tanındı.

23 Şubat 1986 tarihinde aramızdan ayrılmıştır.

Son dönemde yetişen edebiyat araştırmacılarından Mehmet Kaplan, incelediği eseri ön plâna alarak ayrıntılarıyla çözümlemeye çalışan bir yöntem izlemiştir. Bununla birlikte yazarın hayatı, yaşadığı dönem ve çevre gibi öğeleri de göz önüne almıştır. Kısaltılarak aldığımız “Şahmerdan” adlı eleştiride bu açıkça görülmektedir.

Kaplan, önce eserde yer alan öyküleri içerik ve işleniş yönüyle ele almıştır. Klâsik öykülerden farklı yönlerini ortaya koyarak Sait Faik’in üslûbundaki farklılığa dikkat çekmiştir. Sonra da öykülerin güçlü, güzel ve zayıf yönlerini örneklerle destekleyerek ortaya koymuştur.

Kaplan’ın ilk yazıları 1930’ların sonunda Gençlik, İnkılapçı Gençlik dergilerinde göründü.

Kaplan, 1943-1946 arasında İstanbul Dergisi’nde yayınlanan inceleme ve eleştiri yazılarıyla tanındı.

1947’den sonra Hareket, Şadırvan, İstanbul, çağrı, Hisar, Türk Edebiyatı gibi dergilerde yazdı.

Önceleri incelemelerini metnin anlatım biçimine dayandırırken; daha sonraki yıllarda sanatçının kişiliği, biyografisi, psikolojisi gibi öznel etkenlerle metin arasında bağlantılar kuran bir yaklaşımla edebiyat tarihine yöneldi.

Dilin yenileşmesi karşısında tavır aldı.

Kaplan’ın yabancı dilleri: Fransızca, İngilizce, Almanca’dır.

Başlıca Eserleri:

Tevfik Fikret ve Şiiri, Namık Kemal, Tanpmar’ın Şiir Dünyası, Şiir Tahlilleri I -II, Nesillerin Ruhu, Büyük Türkiye Rüyası, Türk Edebiyatı Üzerine Araştırmalar I – II, Hikâye Tahlilleri, Edebiyatımızın İçinden, Oğuz Kağan Destanı, Atatürk Devri Fikir Hayatı I – II (İnci Enginün, Necat Birinci ve Abdullah Uçman ile birlikte), Kültür ve Dil, Tip Tahlilleri.