Av. Orhan Bali: “KADIRGA VAK’ASI, OSMANLI BANKASI BASKINI”

OSMANLI’DA AYRILIKÇILIK HAREKETLERİ (14)

KADIRGA VAK’ASI, OSMANLI BANKASI BASKINI

Av. Orhan BALİ

Ermeni komiteleri Anadolu’daki yakalanmalarının bekledikleri sonucu vermediğini görünce İstanbul’da, başkentte bir hamle yapmaya karar vermişlerdi. Bu karar Avrupalı büyük devletlerin müdahalesini davet etmek fikrine dayanıyordu.

Bu maksatla ve Bâbıâli’ye gelip hükümeti protesto etmek fikri ile İstanbul’da ilk defa Patrik İzmirliyan’ın tertiplediği ayaklanma 10 Eylül 1895’de İstanbul’un Kadırga semtinde olmuş ve üç gün devam etmişti. İsyancılara karşı koyan polis ve jandarma kuvvetlerine halktan da katılanlar olmuştu. Silahlı komiteciler ancak Sultanahmed’e kadar gelebilmişler, Sadrazam Sait Paşa’nın azline sebep olmuşlardı.

1896 yılı Ağustosu’nun sonlarında komitecilerin daha atılgan, daha tertipli hareketleri vukua geldi: Osmanlı Bankası baskını… Osmanlı Bankası, İngiliz ve Fransız sermayesiyle kurulmuş devlet bankası mahiyetinde imtiyazlı bir müessese idi. Hem hükümeti, hem de sermaye sahiplerinin hükümetini ilgilendiriyordu. Dikkati çekmek bakımından bundan iyi bir teşebbüs olamazdı.

Komitecilerin plânları yeni Patrik İzmirliyan’ın tasvibinden geçmişti. 1896 yılı Ağustos ayı içinde bankanın Galata’daki merkez binasına ani bir baskın yapıldı. Birkaç memur öldürüldü. Müdürleri Sir Edgar Vincent, müdürlük odasının penceresinden sokağa atlayarak hayatını kurtardı.

Baskıncılar bankaya hâkim olmuşlardı Bombalarla müesseseyi havaya uçuracaklarını söylüyorlar, polisin ve askerin üzerine bomba savuruyorlardı. Bunlar Rus pasaportu ile Avrupa’dan gelmiş birkaç kişi ile yerli Ermeni komitecileri idi. Sayıları yirmiyi geçmiyordu. Hükümet kuvvetleri bankayı sardı, mukabelede bulundu ve sükûneti iade etti.

Vak’anın asıl tertipçileri Fransız ve Rusların himayesiyle hükümetin eline geçmekten kurtuldu. Fransa Elçiliği Baş Tercümanı Rouet, Rusya Elçiliği Baş Tercümanı Ermeni aslından Maksimof’un refakatinde Fransız elçiliği maiyetine memur bir yat ile Messagerie Kumpanyası’nın bir vapuruna götürüldü. Her çeşit ihtiyaçları temin olunduktan sonra İstanbul’dan selâmetle uzaklaştırıldı. İsyancılar diğer taraftan Bâbıâlî’yi de bombalarla uçurmak kararını almışlardı. Hükümet bu kararı haber aldığı için gereken tedbiri almış, bu semte sokulmalarına meydan vermemişti.

Galata, Samatya Patrikhane kiliselerine sığınan Troşak fedaileri hükümetten lütuf ve af dileğinde bulunurken komite reislerinden Armen Aknon’u Samatya’da Sulumanastır Tepesi’nde İngiliz donanmasının gelişini boş yere gözetledikten sonra kendini aldatanlara lanet ederek intihar ediyordu.

Osmanlı Bankası baskını ve vak’ası sırasında esefle kaydetmeliyim ki Ermeni siyasetçilerinin, Osmanlı vatanını parçalamak amacıyla bu çok cüretli hareketleri bir kısım halkı harekete getirdi. Memleketin çocukları arasında çarpışmalara yol açtı. Bu da bir hayli vatandaşın ölümüne mal oldu.

(Yarın: YILDIZ’DA CUMA SELAMLIĞINDA SULTAN ABDÜLHAMİD’E SUİKAST)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir