M. Erhan Durukan: “SALİH BOZOK”

Salih Bozok, 25 Nisan 1941’de İstanbul’da vefat etti. Türk asker ve siyasetçi. Mustafa Kemal Atatürk’ün yaveri ve arkadaşı.

Salih Bozok, 1881 yılında Selanik’te doğdu. Mustafa Kemal’in mahalle ve okuldan arkadaşı, yaşça da akranıydı. Harp Okulu’nu aynı yıl bitirdiler. Kendisi jandarma sınıfına seçildi, Mustafa Kemal ise Harp Akademisi’ne devam ederek kurmay oldu. Mustafa Kemal Paşa tarafından Milli Mücadeleyi başlatmak üzere Anadolu’ya geçmeden önce ve Suriye Cephesi’nde bulunduğu sırada başyaver olarak yanına çağrıldı. Sürekli beraberlik böyle başladı. Mustafa Kemal Meclis Başkanı iken Meclis Başkanlığı Yaverliği, Mustafa Kemal Atatürk Cumhurbaşkanı seçildikten sonra Cumhurbaşkanlığı Yaverliği yaptı.

Yarbay rütbesinde emekliye ayrıldıktan ve TBMM 2. Dönem’de (o dönemdeki adı Bozok olan Yozgat’tan) milletvekili seçildikten sonra da Mustafa Kemal’in yakınında kaldı. 4. Dönem’e kadar Yozgat ve daha sonraki dönemlerde Bilecik milletvekili seçildi.

Mustafa Kemal Atatürk’ün ölümü üzerine, “Başkomutan yaversiz gidemez!” diyerek uzun süredir planladığı gibi kalbine kurşun sıkarak intihar teşebbüsünde bulundu. Söz konusu bu intiharın da son sahne olarak kullanıldığı, Zülfü Livaneli tarafından senaryosu yazılarak yönetilen Veda filminde ise; Gazi Mustafa Kemal Atatürk ile Salih Bozok’un yakın ilişkisi, dostlukları ve birlikte verdikleri mücadele dolu yıllar beyaz perdeye aktarılmış; Atatürk’e dair sade ama etkili bir sinema çalışması olarak tarihe not düşmüştür. Kurşunun kalbini sıyırması nedeniyle hayatta kaldı. Atatürk olmadan geçen kısa yaşamında milletvekilliği yaptı ve 25 Nisan 1941 tarihinde vefat etti.

Mustafa Kemal Atatürk ile olan dostluğu:

Atatürk’le dostlukları eskiye dayanmaktadır. O da Atatürk gibi, Selanik doğumlu. Yaşları da yakın. Selanik’ten mahalle komşulukları, hatta uzaktan akrabalıkları var. İlk subaylık yıllarında beraberler. 1908’de hürriyetin ilanından sonra yolları yine Selanik’te kesişiyor. Atatürk’ün onu daha o yıllardan “ömür boyu yoldaş” olarak seçtiğini gösteren ilginç bir sahne vardır:

Selanik’te meşhur Olimpos Gazinosu’nda oturdukları bir akşam, Mustafa Kemal sofradaki dostlarına ileride nasıl iktidara geleceğini anlatır. Sonra da orada bulunanlara gelecekteki görevlerini açıklar. Masadakiler; Fuat Bulca, Nuri Conker, Fethi Okyar ve Salih Bozok hayretle izler onu. Herkese görev bölümü yapıldıktan sonra, sıra Bozok’a gelince, “Salih der seninle hiç ayrılmayacağız. Seni kendime yaver yapacağım.”

Masadakiler sorar:

“Peki sen ne olacaksın?”

Yanıt kısadır:

“Ben, size bu görevleri verecek adam olacağım.”

ESERLERİ:

(Cemil S. Bozok), Hep Atatürk’ün Yanında, Çağdaş Yayınları, İstanbul 1985.

(Can Dündar), Yaveri Atatürk’ü Anlatıyor, Doğan Kitapçılık, İstanbul 2001.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir