İsmail Kırımoğlu: “ZEKİ FAİK İZER”

Zeki Faik İzer, 12 Aralık 1988’de İstanbul’da vefat etti. Türk ressamı.

Zeki Faik İzer, 15 Nisan 1905’te İstanbul’da doğdu. İlköğrenimini Beykoz Ahmet Mithat Efendi Mektebi’nde yaptığı yıllarda, ressam Agâh Bey ve Ziya Bey’den aldığı resim dersleri, erken yaşlarda resme yönelmesini sağlayan ve daha sonra Vefa Sultanisi’ne giden Zeki Faik İzer, yağlı boya malzemeyi, o yıllarda aktör Küçük Kemal aracılığıyla tanıdı. 13 yaşında şiir yazmaya başladı.

Sanayi-i Nefise Mektebi’ne (Güzel Sanatlar Akademisi) girdiğinde elli kadar yağlı boya resim yapmıştı. Akademi’de İbrahim Çallı atölyesinde çalıştı ve 1928’de okulu birincilikle bitirerek Paris’e gitti. Orada Andre Lhote ve Othon Friesz’in atölyelerindeki çalışmalara katıldı.

1932’de Türkiye’ye dönünce, Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü’ne resim öğretmeni olarak atandı. 1933’te beş arkadaşıyla birlikte D Grubu’nu kurdu. 1934’te ikinci kez Paris’e giderek Tiziano, Veronese, Poussin gibi ressamların tablolarından kopyalar yaptı.

1936’da İstanbul’a dönüşünde Güzel Sanatlar Akademisi’nde oluşturulan Fotoğraf Atölyesi’nin başına geçti. Afiş ve resim öğretmenliğini, gene aynı çatı altında yürüttü.

1948-1952 yılları arasında Akademi müdürlüğü yaptı. Yurt dışına, Türk sanatını tanıtan sergiler götürdü; sanat kongrelerinde bulundu; uluslararası afiş yarışmasının seçici kurulunda görev aldı; konferanslar verdi; yazılar yazdı.

Yurt içinde, başta Güzel Sanatlar Birliği, D Grubu ve Devlet sergileri, çeşitli karma sergilere katıldı. 1942 ve 1957 yıllarında açılan dördüncü ve on dokuzuncu Devlet Resim ve Heykel Sergilerinde birincilik ödülünü, 1946’da Çanakçı Ödülü’nü aldı. Yurtdışında (Washington, Amsterdam, Londra, Paris, Atina, Brüksel, Sao Paulo, New York, vb.) çeşitli sergilere katıldı.

Maksatsız Seyahat adlı tablosu Philadelphia Müzesi tarafından satın alındı. 1945, 1948, 1968 ve 1984 yıllarında İstanbul’da sergiler düzenledi.

Resimleri başta İstanbul ve Ankara Resim ve Heykel müzeleri, çeşitli yerli ve yabancı koleksiyonlarda bulunan Zeki Faik İzer, 1980’den sonra, kolaj tekniğiyle duvar halıları da yapmış, 1991’de oğlu tarafından, hiç sergilenmemiş pastel, renkli kalem ve sulu boya resimlerini içeren bir sergi düzenlenmiştir.

Zeki Faik İzer’in sanatı soyut öncesi dönem ve soyut dönem olmak üzere iki bölümde incelenebilir. Akademi’deki öğrencilik yıllarıyla D Grubu ve daha sonraki dönemini içeren yapıtları, izlenimci ve kübist eğilimlerin kaynaş­tığı bir arayışa dayanır. Andre Lhote ve Othon Friesz’in etkileri, bu dönemde genellikle ağır basar.

Ahmet Hamdi Tanpınar, onun 1950’lere doğru gelen resimlerini değerlendirirken, paletinin övünülecek bir zenginlikte olduğunu belirtir ve şöyle yazar: “Ressamlarımız içinde asıl rengi olan odur; bu itibarla Venediklilerin, XVIII. asır Fransızlarının ve Manet’den sonra gelenlerin, tam talebesidir. Onun tablolarının mihveri olan ihtişam, adeta insiyaki olan renk anlayışından gelir”. Tanpınar’a göre. Zeki Faik İzer’de desen hiçbir zaman ön plana geçmez, hazırlayıcı ve koruyucu bir “melek” gibi, adeta bedenin kemik çatısı gibi, onu görünmeden, tutmakla kalır.

Türkiye’de yenilikçi soyut eğilimlerin gelişmesinde, Zeki Faik İzer’in, bir başlatıcı olarak, aynı eğilimi paylaşan öteki Türk ressamlarının yanında önemli bir katkısı olmuştur. 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir