Tahsin Tiryaki: “HAMAMÎZADE İSMAİL DEDE EFENDİ”

Hamamîzade İsmail Dede Efendi, 29 Kasım 1846’da vefat etti. Türk hânende, neyzen ve bestekâr.

Türk Musiki üstatlarından Hamamîzade İsmail Dede Efendi, XIX. yüzyılın en büyük Türk bestecisidir.

Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi, 9 Ocak 1778’de İstanbul’da Şehzadebaşı’nda doğdu.  Hamamîzade İsmail Dede Efendi’nin babası Cezzar Ahmet Paşa’nın mühürdarı Süleyman Ağa’dır ki, geçimini hamam işletmeciliğiyle sağladığı için kendisine “Hammâmîzâde” denmiştir. Ancak günümüzde “Dede Efendi” diye anılır.

İsmail Efendi pek genç yaşta müzik öğrenimine başladı; o çağlarda bir konserva-tuvar halinde bulunan Yenikapı Mevlevîha-nesi’ne kapılanarak, 1800’cle 1001 gün süren Mevlevî çilesini tamamlayıp “dede” oldu. Uncuzade Mehmet Efendi’den lâdinî Türk müziği, Yenikapı Şeyhi bestekâr Alî Nutkî Dede’den dinî Türk müziği, Abdül-baki Dede’den de ney çalmasını öğrendi. Daha 1794’te 16-17 yaşlarındayken bestekâr-lığa başlayıp büyük bestekâr IIL Selim’in dikkatini çekti. III. Selim’in musahibi ve Başmüezzini oldu ki. Saray teşkilâtında pek yüksek bir memuriyetti.

Hamamîzade İsmail Dede Efendi, 1801 yılında Saraylı bir hanımla evlendi. Bir ara Saray’dan ayrıldıy-sa da tekrar döndü. II. Mahmut devrinde (1808-1839) ve Abdülmecit devrinde. (1 839-1861) padişah musahibi ve Başmüezzin olarak kaldı. Her üç hükümdarın büyük iltifat ve teveccühünü kazandı.

Dede Efendi, öğrencilerinden büyük bestekâr Dellâlzade İsmail Efendi ve Mutafzade Ahmet Efendi -ile beraber hacca gitti. Fakat koleraya tutularak 29 Kasım 1846’da Mekke’de vefat etti. Hz. Hatice’nin ayak ucuna gömüldü. Öğrencileri, üstatlarının ölümünden iki gün önce bestelediği Şehnaz İlâhi hafızalarında olarak, yalnız, İstanbul’a döndüler.

Dede Efendi, nevzen, hanende ve naathandır. Büyük şarkı bestecisi Sermüezzin Rifat Bey (1820-1888) Dede’nin kızının oğludur. Torunları bugün yaşamaktadır. Eserleri bilhassa öğrencisi Mutafzade Ahmet Efendi tarafından nakledilmiştir. Buna rağmen bir-ikî yüz eseri kaybolmuştur.

Hamamîzade İsmail Dede Efendi’nin öğrencileri arasında Dellâlzade, Haşim Bey, Mehmet Bey, Ze-kâi Dede, Arif Bey, Nikogos Ağa bilhassa sayılabilir. Sultanî-Yegâh, Nev-Eser, Saba-Buse-lik, Hicaz-Buselik, Araban-Kürdî makamlarını yapan da Dede Efendi’dir.

En yüksek üslûpta eserlerden halk zevkini belirtecek parçalara kadar her çeşitten söz eserleri bestelemiş olan Dede’nin etkisi, daha pek genç yaşında çağdaşları üzerinde başlamış, zamanımıza kadar pek büyük ve devamlı olmuştur. Meselâ Dellâlzade, onun tarzını devam ettirmiştir. Dede’yi bütün Türk müziğinin en büyük bestecisi sayanlar vardır.

Hamamîzade İsmail Dede Efendi, 29 Kasım 1846’da vefat etti.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir