RIZA NUR

Rıza Nur, 30 Ağustos 18792da Sinop’ta doğdu. Türk siyasetçi, devlet adamı, yazar, Türkolog-tarihçi ve hekimdir.

Rıza Nur, II. Meşrutiyet’in ilanı ile açılan Osmanlı Meclisi Mebusan’ının ilk döneminde ve |1. ve 2. Dönem TBMM’de Sinop milletvekilliği yaptı, TBMM tarafından seçilen I. İcra Vekilleri Heyeti içinde Türkiye’nin ilk Maarif Vekili (Eğitim Bakanı) oldu, Moskova Antlaşması ve Lozan Antlaşması müzakerelerine katıldı.

30 Ağustos 1879 tarihinde Sinop’ta doğdu. Zor bir çocukluk geçirdi. İlköğrenimini Sinop’ta yaptıktan sonra İstanbul’a gelerek Soğukçeşme Askeri Rüştiyesi’ne girdi. Sonra Tıbbiye İdadisi’ni (Tıp Lisesi) ve Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane’yi (Askeri Tıp Okulu) tabip yüzbaşı olarak bitirdi. 1901 yılında Gülhane Askeri Tıp Akademisi’nde staj yaparken çalışkanlığı ile Alman hocaların ilgisini çekti ve orada asistan oldu. Önce Prof. Dr. Deike Paşa’nın yanında çalıştı, sonra cerrahi kısmına geçti. Prof. Dr. Wietin Paşa’nın yanında çalışarak operatör oldu. Bu arada fenni sünnet usul ve aletlerini anlatan özgün bir kitap yazdı. Önce padişaha sunulan kitap, daha sonra yayımlandı ve Prof. Wieting tarafından bir kısmı Almanca’ya çevrildi.

1903 yılında Rumeli Zibefçe gümrük kapısına bakteriyolog olarak atandı. 1905 yılında Gülhane’ye yardımcı öğretmen, 1907 yılında da Askeri Tıbbiye’ye cerrahi hocası oldu.

II. Meşrutiyet’in ilanından sonra yapılan seçimlerde Sinop’tan milletvekili seçilerek Meclis’e girdi. İttihatçılara yönelik ağır muhalefeti sebebiyle profesörlük yaptığı Askeri Tıbbiye’deki görevinden alındı. Daha sonra binbaşı rütbeleri de söküldü. Eleştirilerini keskin bir dille sürdürmesi üzerine üç ay hapis yattı ve Bekirağa Bölüğü’nde idamını beklerken Cemal Paşa’nın emriyle sürgüne gönderildi. 8 yıllık sürgünden sonra ancak Mütareke döneminde İstanbul’a dönebildi. 1920 yılına kadar kaldığı Mısır’da Cemiyet-i Hafiye ve Türkiye’nin Tarik-i Selameti (Türkiye’nin Kurtuluş Yolu) adlı eserlerini kaleme aldı. Balkan Savaşı’na da katıldığı bilgisi yer almaktadır[kaynak belirtilmeli.

TBMM 1. Dönem ve 2. Dönem’de Sinop milletvekili olarak yer aldı. Maarif Vekilliği yaptı. 1920 yılında Sovyetler Birliği ile dostluk ve yardım antlaşması yapmak üzere Moskova’ya gönderilen heyete delege olarak katıldı. Çiçerin ve Josef Stalin ile görüştü. TBMM hükümeti adına Moskova Antlaşmasını Ali Fuat Paşa ve Yusuf Kemal Tengirşenk ile birlikte imzaladı. Cumhuriyet’in ilanına kadar bütün hükümetlerde Sıhhiye Vekili olarak görev aldı. Sakarya Meydan Muharebesi’ne doktor olarak fiilen katıldı. Lozan Konferansı’na ikinci delege olarak katıldı. 2. dönemde yeniden Sinop milletvekili olarak Meclis’te yer aldı. 14 cilt tutan Türk Tarihi’ni bu sıralarda yazdı. 1926 yılında Sinop’ta bir kütüphane kurarak, gelir kaynakları ile birlikte kamuya vakfetti. Yazar, 8 Eylül 1942 tarihinde İstanbul’da vefat etti.

Eserleri: Yeni Usulü Hitan (sünnet) ve Yeni Kıskaç (1909)

Fenni Cerrahi Ortopedi (1910)

Gurbet Dağarcığı (1919)

Cemiyet-i Hafiye

Türkiye’nin Tarik-i Selameti

Türklük Duası

Hürriyet ve İtilaf nasıl doğdu nasıl öldü? (1919, Kitabevi Yayınları)

Türk Tarihi (1924-1926, 14 cilt, Toker Yayınları)

Cemiyet-i Hafiye (İşaret Yayınları)

Moskova – Sakarya Hatıraları (Boğaziçi Yayınları)

Lozan Hatıraları (Boğaziçi Yayınları)

Namık Kemal(1936)

Hücumlara cevaplar (polemik)

Türk Bilik (dergi) – Tanrıdağ (dergi)

Hayat ve Hatıratım (1968, Altındağ Yayınları – Kadir Mısıroğlu tarafından yayımlanmıştır.)

Hayat ve Hatıratım (1982, Frankfurt – Tam metin).

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir